زندگی نامه محمد خوارزمی دانشمند بزرگ ایرانی

زندگینامه

محمد بن موسی خوارزمی (Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi) یک ریاضیدان، ستارهشناس، جغرافیدان، مورخ و دانشمند ایرانی در بیت الحکمه در بغداد بود. او در حدود سال 780 میلادی در ایران آن زمان در شهر خوارزم، ازبکستان کنونی متولد شد. خوارزمی مردی آموخته بود که در خانهی حکمت ( بیت الحکمه در عراق) کار میکرد. او در حین کار در بیت الحکمه در بغداد تحت ریاست خلیفه مأمون، پسر خلیفه هارون الرشید به شهرت رسید، پسر خلیفه هارونالرشید، رشد یافت. بیت الحکمه یک مرکز تحقیقاتی و آموزشی بود.

مشارکتها و دستاوردها

خوارزمی مفهوم الگوریتم در ریاضیات را ایجاد کرد ( به همین دلیل برخی از افراد او را پدر بزرگ علم کامپیوتر مینامند) .

ساخت ساعت آفتابی

خوارزمی در نظریه و ساخت ساعت آفتابی، که از اجداد هندی و هلنیستی خود به ارث برده بود، تغییرات زیادی ایجاد کرد. او برای این ابزارها جدولی ساخت که به طور قابلتوجهی زمان مورد نیاز برای محاسبات خاص را کوتاه میکرد. ساعت آفتابی او جهانی بود و از هر نقطه روی زمین دیده میشد. از آن زمان به بعد ساعتهای آفتابی غالباً روی مساجد قرار داده میشدند تا زمان نماز را مشخص کنند. مربع سایه، ابزاری که برای اندازهگیری ارتفاع خطی یک شی و برای مشاهدات زاویه ای استفاده میشود نیز توسط خوارزمی در قرن 9 در بغداد ساخته شد.

در حالی که بیشتر کارهای وی، نتیجه تحقیقات خود او بودند، اما او برای ترکیب دانشهای موجود در آن زمان از یونان، هند و دیگر منابع زحمت زیادی کشید. خوارزمی یک تاریخ سیاسی شامل طالع بینی افراد برجسته را نیز نوشته است .

خورازمی و خدمات او

ابوعبدالله محمدبن موسی خوارزمی (163 تا 232 هجری قمری) چهره درخشان ریاضی در تمدن اسلامی است. جورج سارتون یک بخش از کتاب مقدمه ای بر تاریخ علم را «عصر خوارزمی» نامگذاری کرده است. دانشمندان بزرگ جهان ریاضی، هر یک به نوعی از او یاد کرده اند و او را ستوده اند. ویل دورانت درباره او می نویسد، خورازمی در واقع در پنج دانش ادای سهم کرده است:

1. ارقام موسوم به هندی را وارد جهان اسلام کرده است.
2. جدول های نجومی را تکمیل کرده است.
3. قدیم ترین جدول های مثلثات شناخته شده را تنظیم کرده است.
4. اولین دائره المعارف جغرافیایی جهان را با همکاری 69 عالم دیگر (عالمان دربار مامون) نوشته است.
5. در کتاب «حساب جمع و معادله» راه حل های تحلیلی و هندسی برای معادلات وضع کرده است.

نظام اعشاری و عدد صفر

نظام اعشاری با کتاب De numero Indorum وارد دنیای غرب شد. این نظام که جانشین سیستم دست و پا گیر یونانی و رومی شد بوسیله هندیان به شکل اعداد اختراع شد. مرکز ثقل این نظام عددی، رقم صفر بود که ستون بنای هر ساختمان را تشکیل می دهد. «فیلیپ حتی» ورود آن را به زندگی روزانه ی انسان به منزله ی بزرگترین خدمتی می داند که دانش مسلمانان به دنیای غرب کرده است. عدد صفر از طریق اسپانیا در اروپا پراکنده شد. این رقم که بر یونانیان و رومیان ناشناخته بود و در عربی صفر (=هیچ) نامیده می شد از عدد هندی Sunya به معنای تهی- خالی ترجمه شده بود که به دو صورت وارد زبان لاتین شد. یکی به شکل لاتینی Cifrum Cifra که به معنای هیچ (nihilum) است و صورت دیگر به شکل Zephirum که در کتاب لئوناردو پتیسانو موسوم به Liber Abaci به صورت قدیم ایتالیایی آن Zevero نوشته شده و در یک دست نوشته سال 1419 میلادی به شکل Zero ثبت شده است.

طول نصف النهار

یکی دیگر از کارهای مهم ریاضی خوارزمی، تعیین طول یک درجه از نصف النهار زمین است که این خود کروی بودن زمین را مشخص می کند. خورازمی با گمانه زنی هایی در دشت های شمالی رود فرات و پالمیر در سوریه توانست طول یک درجه نصف النهار زمین را در درجه 56 میل ثبت کند. عددی که فقط 870 متر با رقمی که امروز با استفاده از مدرن ترین ابزار و وسایل علوم جدید ثبت شده است تفاوت دارد.

ستاره شناسی و مثلثات

در دانش نجوم خوارزمی صاحب نام و کتاب است. کتاب الزیج (=جدول های ستاره شناسی و مثلثات) از اوست که در سال 1126 میلای به زبان لاتین ترجمه شده است و از طریق اسپانیا به سراسر اروپا رفته است.

تقویم

خوارزمی به عنوان یک ایرانی، مبنای گاهشماری را تقویم خسروانی یعنی تقویم دوران ساسانی گرفته و سال ایرانی یزدگردی (آخرین پادشاه ساسانی) را به 365 روز تقسیم کرده است و در عین حال به گاهشماری هندی و بطلیموسی تطبیق داده است.

وفات

محمد بن موسی خوارزمی در سال 850 میلادی ( 233 قمری) درگذشت. او به عنوان یکی از اصلیترین ذهنهای علمی در فرهنگ اسلام همواره به یاد میماند.

روز بزرگداشت

در تقویم چهارم آبان به مناسبت بزرگداشت "ابوجعفر محمد بن موسی خوارزمی" روز جبر نامیده شده است. گفتنی است در سال ۱۳۶۲ هجری شمسی برابر ۱۹۸۳ میلادی، به مناسبت هزار و دویستمین سالگرد تولد خوارزمی یادنامهای به زبان روسی در ۲۶۰ صفحه و مشتمل بر ۱۶ مقاله در مسکو و یادنامهٔ دیگری در تهران به زبان فارسی و به همت کمیسیون ملی یونسکو منتشر شده است.

برخی از کارهای دیگر

خوارزمی مطالب خود را به معادلات درجهی 1 و 2 محدود کرده است. او همچنین در ستارهشناسی، تقویمها، محاسبات مکان خورشید، ماه و سیارات، جدول سینوس و تانژانت، نجوم کروی، جدولهای علم نجوم، محاسبات اختلاف منظر و کسوف یا خسوف و مشاهدهی ماه مطالبی نوشته است. کار ستارهشناسی او با نام زیج السند هند، اساس کار برای دیگر دانشمندان بود.

همان طور که در بالا اشاره شد مهمترین کار خوارزمی و کاری که بیشتر با آن شناخته میشود میشود، مفهوم الگوریتم در ریاضیات است. معنای امروزی این لغت مرتبط با روشهای خاصی برای حل یک مشکل مشخص است. امروزه افراد از الگوریتم برای جمع و تقسیمهای طولانی استفاده میکنند، قوانینی که در متنهای خورازمی برای حدود 2000 سال قبل یافته شدهاند. خوارزمی اعداد عربی را به غرب معرفی کرده است، و فرایندی را تنظیم کرد که سبب استفاده از نه عدد عربی همراه با علامت صفر شد.

چگونه ریاضی را یاد بگیریم...